Zgodnie z art. 22 ust. 9 pkt 3 ustawy PIT twórcom przysługują 50% koszty uzyskania przychodu z tytułu korzystania lub rozporządzania prawami autorskimi. Ogólna interpretacja MF z 15.09.2020 r. (DD3.8201.1.2018) porządkuje opodatkowanie honorarium: koszty liczy się od przychodu pomniejszonego o składki ZUS, gdy powstaje utwór chroniony prawem autorskim i istnieją dowody jego stworzenia oraz wyodrębnione honorarium.
Zakres przedmiotowy do 50% stawki określa art. 22 ust. 9b PIT: m.in. literatura, muzyka, programy i gry komputerowe, działalność publicystyczna, B+R, naukowa, naukowo-dydaktyczna. Aby zastosować koszty uzyskania przychodu, honorarium musi dotyczyć konkretnych utworów, nie czynności rutynowych. Tak ukształtowane opodatkowanie obejmuje wyłącznie część wynagrodzenia związaną z prawami autorskimi, nie świadczenia socjalne czy inne składniki płacowe.
Limit 50% kosztów jest roczny: co do zasady do wysokości pierwszego progu skali (obecnie 85 528 zł). Przy „uldze dla młodych” działa suma limitowa (koszty + przychody zwolnione). Po jej przekroczeniu płatnik przestaje stosować 50% koszty uzyskania przychodu, a opodatkowanie następuje według zasad ogólnych. Podatnik może też wykazać wyższe, rzeczywiste koszty (art. 22 ust. 10–10a PIT), jeśli je udokumentuje.
Warunki praktyczne: musi powstać utwór (także nieukończony), zostać przyjęty przez pracodawcę i mieć wyodrębnione honorarium. Same procenty czasu pracy nie wystarczą – wynika to z orzecznictwa NSA. Ewidencja utworów, oświadczenia i protokoły przyjęcia uzasadniają 50% koszty uzyskania przychodu, co wpływa na opodatkowanie zaliczek. Dokumentacja powinna wskazywać, jakie utwory powstały i w jakich polach eksploatacji są wykorzystywane.
Szczególne regulacje dotyczą programów komputerowych. Zgodnie z art. 74 ust. 3 pr.aut. prawa majątkowe do programu pracowniczego co do zasady przysługują pracodawcy pierwotnie, więc programista nie otrzymuje honorarium i 50% koszty uzyskania przychodu nie przysługują. Strony mogą jednak umownie zmienić ten model (wtórne nabycie), co umożliwia honorarium i preferencyjne opodatkowanie0 pod warunkiem realnego utworu i wyodrębnienia jego wynagrodzenia.
Obowiązkami płatnika są m.in. pobór zaliczki z zastosowaniem 50% koszty uzyskania przychodu do części honoraryjnej, kontrola limitów, zaniechanie preferencji po przekroczeniu progów lub na wniosek pracownika. Jeśli utwór ostatecznie nie powstanie, korekta ciężaru podatku następuje w rozliczeniu rocznym po stronie podatnika. Opodatkowanie całości wynagrodzenia 50% kosztami jest wyjątkiem przewidzianym dla niektórych grup (np. nauczycieli akademickich) w granicach ustaw i limitów.
