Sankcja kredytu darmowego pozwala konsumentowi spłacić kredyt bez odsetek i kosztów, jeśli bank naruszył obowiązki informacyjne wskazane w art. 29–33a oraz 36a–36c ustawy o kredycie konsumenckim. Uprawnienie to ogranicza art. 45 ust. 5 u.k.k., który przewiduje roczny termin zawity. Oznacza to, że sankcja kredytu darmowego może być skutecznie zastosowana wyłącznie w tym okresie.
Spór dotyczy, od kiedy liczyć roczny termin zawity dla sankcji kredytu darmowego. Część doktryny i orzecznictwa uważa, że „wykonanie umowy” oznacza spłatę całego zobowiązania przez kredytobiorcę. Pogląd ten zaprezentowano m.in. w wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 1 lipca 2019 r. (V ACa 188/18). W takim ujęciu sankcja kredytu darmowego mogłaby być stosowana jeszcze długo po zawarciu umowy.
Odmienny kierunek wskazuje, że wykonanie umowy, w kontekście art. 45 ust. 5 u.k.k., należy rozumieć jako wypłatę środków przez bank. Takie stanowisko pojawia się m.in. w wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z 27 lutego 2019 r. (XII C 1503/18). Wówczas sankcja kredytu darmowego może być realizowana wyłącznie w ciągu roku od chwili udostępnienia konsumentowi kapitału.
Sądy zwracają uwagę, że termin „wykonanie umowy” nie jest jednoznaczny językowo. Dlatego konieczne jest sięgnięcie do wykładni systemowej i funkcjonalnej. Sankcja kredytu darmowego jest wyjątkiem o surowych skutkach dla banków – konsument korzysta z kredytu bez wynagrodzenia dla kredytodawcy. Dlatego też ustawodawca ograniczył możliwość skorzystania z niej krótkim, rocznym terminem zawitym.
Roczny termin zawity zapewnia stabilność obrotu i pewność banków co do treści stosunków umownych. Sankcja kredytu darmowego nie może być stosowana latami po zawarciu umowy, gdyż prowadziłoby to do niepewności i podważania ryzyka gospodarczego. Jak podkreślają sądy, konsument od początku umowy dysponuje wiedzą i czasem na analizę postanowień, a rok to wystarczający czas na podjęcie decyzji.
Dla kredytobiorcy kluczowe jest ustalenie, jak sąd przyjmie moment „wykonania umowy”. Jeśli będzie to spłata całego kredytu, sankcja kredytu darmowego mogłaby być stosowana długo. Jeżeli jednak – co coraz częściej przyjmują sądy – wykonanie oznacza wypłatę środków przez bank, konsument musi działać szybko, by nie utracić prawa z art. 45 ust. 5 u.k.k.
