Zgodnie z art. 128 §1 kodeksu pracy, czasem pracy jest okres, w którym pracownik pozostaje w dyspozycji pracodawcy w zakładzie pracy lub innym miejscu wyznaczonym do wykonywania zadań. Oznacza to, że od tej chwili mogą powstawać roszczenia o wynagrodzenie, w tym także za nadgodziny, jeśli dojdzie do przekroczenia ustawowych norm dobowych lub tygodniowych.
W praktyce pojawia się spór, czy czynności przygotowawcze, takie jak przebranie w odzież roboczą czy przygotowanie stanowiska, należy wliczać do czasu pracy. Jeśli zostaną uwzględnione, mogą powodować przekroczenie normy i tym samym powstanie prawa do nadgodziny. Wówczas pracownik ma prawo do stosownego wynagrodzenia obejmującego dodatek za dodatkowy czas pracy.
Sąd Najwyższy w postanowieniu z 21 maja 2019 r. (I PK 152/18) wskazał, że zmiana odzieży roboczej ma charakter czynności związanych z wykonywaniem pracy. To stanowisko wzmacnia prawo pracowników do wynagrodzenia za nadgodziny, jeśli takie czynności doprowadziły do przekroczenia norm. Orzecznictwo wskazuje, że liczy się gotowość pracownika do wykonywania obowiązków, a nie tylko faktyczna praca.
Równie istotne są czynności niezbędne po zakończeniu pracy jak m.in. sprzątanie stanowiska czy przekazanie obowiązków następnej zmianie. Jeśli wymagają dodatkowego czasu, przekraczającego normę, należy je traktować jako nadgodziny. Wówczas pracownik ma prawo żądać pełnego wynagrodzenia wraz z dodatkiem. To podejście potwierdza wspomniane orzecznictwo, które podkreśla funkcjonalny związek tych czynności z pracą.
Jeżeli w zakładzie nie stosuje się szczególnych systemów, jak przerywany czas pracy (art. 139 KP), obowiązuje zasada ciągłości. Wtedy także przemieszczanie się, kąpiel czy przebranie, o ile wymagane przez pracodawcę, mogą być uznane za czas pracy. W konsekwencji generują one nadgodziny i powodują obowiązek wypłaty stosownego wynagrodzenia. To ważny argument w sporach z pracodawcami.
Roszczenia dotyczące nadgodzin chronią pracownika przed nieodpłatnym wykonywaniem obowiązków. Wynagrodzenie za nadgodziny obejmuje zarówno normalne wynagrodzenie, jak i ustawowy dodatek. W dobie rosnących sporów o zakres czasu pracy, sądy coraz częściej przyznają rację pracownikom. Dlatego warto pamiętać, że każda czynność przygotowawcza i końcowa może być podstawą do roszczeń o wynagrodzenie.
